Kitab Musarar Joyoboyo (2)



Kitab Musarar Joyoboyo terjemahan Bahasa Indonesia oleh Bapak Isyana Dewa

S I N O M :




  1. Pan iku uwis winejang, Mring guru Pandita Ngali, Rasane kitab Musarar, lya padha lawan mami, Nanging anggelak janji, Cupet lelakoning ratu, lya ing tanah Jawa, Ingsun pan wus den wangeni, Kari loro kaping telune ta ingwang.
    Memang itu sudah diajarkan, pada Guru Ulama Ali, rasanya Kitab Musarar, ia sama dengan aku, tapi mengingkari janji, pendek perikehidupan raja, ya di tanah Jawa, Aku jelas sudah dikurangajari, tinggal dua, ke tiganya ialah kepadaku.

  2. Yen wis anitis ping tiga, Nuli ana jaman maning, Liyane panggaweningwang, Apan uwus den wangeni, Mring pandita ing nguni, Tan kena gingsir ing besuk, Apan talinambangan, Dene Maolana Ngali, Jaman catur semune segara asat.
    Bila sudah menitis tiga kali, akan ada jaman lagi, selain karyaku, andai sudah dikurangajari, kapada Ulama saat lalu, Tak bisa berubah kelak, apabila dilambangkan oleh Maulana Ali, Jaman ke empat tandanya lautan mengering

  3. Mapan iku ing Jenggala, Lawan iya ing Kediri, Ing Singasari Ngurawan, Patang ratu iku maksih, Bubuhan ingsun kaki, Mapan ta durung kaliru, Negarane raharja, Rahayu kang bumi-bumi, Pan wus wenang anggempur kang dora cara.
    Tempat itu di Jenggala, juga di Kediri, di Singasari Ngurawan, Empat Raja itu masih keluargaku nak, Asal belum keliru, Negaranya makmur, Sejahtera penduduknya, juga sudah kuat menyerang para penjahat

  4. Ing nalika satus warsa, Rusake negara kaki, Kang ratu patang negara, Nuli salin alam malih, Ingsun nora nduweni, Nora kena milu-milu, Pan ingsun wus pinisah, Lan sedulur bapa kaki, Wus ginaib prenahe panggonan ingwang.
    Pada saat seratus tahun, rusaknya Negara Nak, Sang Raja empat Negara, lalu ganti alam lagi. Aku tidak memiliki, tidak boleh ikut campur, karena aku telah terpisah, dengan saudaraku nak, sudah ghaib letak tempatku.

  5. Ana sajroning kekarah, Ing tekene guru mami, Kang naina raja Pandita, Sultan Maolana Ngali, Samsujen iku kaki, Kawruhana ta ing mbesuk, Saturun turunira, Nuli ana jaman maning, Anderpati arane Kalawisesa.
    Ada di dalam batang, di tongkatnya Guruku, yang bernama Raja Ulama, Sultan Maulana Ali, Syamsul Zein itu Nak, ketahuilah kelak, dengan seluruh keturunanmu, aka nada jaman lagi, Sang raja disebut Kalawisesa

  6. Apan sita linambangan, Sumilir kang naga kentir, Semune liman pepeka, Pejajaran kang negari, Hang tingkahing becik, Nagara kramane suwung, Miwah yudanegara, Nora ana anglabeti, Tanpa adil satus taun nuli sirna.
    Apabila dilambangkan, berembus Sang Naga hanyut, ibaratnya gajah bertingkah Pajajaran lah negaranya, yang kelakuannya baik, tak ada pemberontakan, juga para tentara, tak ada yang membela, tanpa adil seratus tahun lalu hilang

  7. Awit perang padha kadang, Dene pametune bumi, Wong cilik pajeke emas, Sawab ingsun den suguhi, Marang si Ajar dhingin, Kunir sarimpang ta ingsun, Nuli asalin jaman, Majapahit kang nagari, lya iku Sang-a Prabu Brawijaya.
    Karena perang (antar) saudara, dan hasil bumi. Para rakyat pajaknya emas, pertandanya aku di hidangi oleh Ki Ajar itu, Kunyit serimpang, lalu berganti masa, Majapahitlah negaranya, ia itulah Sang Prabu Bhre Wijaya.

  8. Jejuluke Sri Narendra, Peparab Sang Rajapati, Dewanata alam ira, Ingaranan Anderpati, Samana apan nenggih, Lamine sedasa windu, Pametuning nagara, Wedale arupa picis, Sawab ingsun den suguhi mring si Ajar.
    Julukan sang Raja, bernama Sang Rajapati, sangat indah tempatnya, disebut Sang Raja (besar) Demikiakianlah keadaannya, lamanya sepuluh windu (80 tahun), terkenalnya Negara, Ekspornya emas, pertandanya aku dijamuoleh Si Ajar.

  9. Juwadah satakir iya, Sima galak semu nenggih, Curiga kethul kang lambang, Sirna salin jaman maning, Tanah Gelagahwangi, Pan ing Demak kithanipun, Kono ana agama, Tetep ingkang amurwani, Ajejuluk Diyati Kalawisaya.
    Ketan juwadah/uli se takir itu, Harimau buas ibaratnya, Keris tumpul lambangnya, hilang berganti masa lagi, Tanah Gelagahwangi, yaitu di kota Demak, di situ ada agama, tetap yang memulai, berjulukan Dyah Kalawisaya.

  10. Swidak gangsal taun sirna, Pan jumeneng Ratu adil, Para wali lan pandhita, Sadaya pan samya asih, Pametune wong cilik, Ingkang katur marang Ratu, Rupa picis lan uwang, Sawab ingsun den suguhi, Kembang mlathi mring ki Ajar gunung Padang.
    Enampuluh lima tahun hilang, lalu bertahta Ratu adil, para wali dan brahmana, semua merasa sayang. Hasil rakyat, yang dipersembahkan kepada Rajanya, berujud emas dan uang. Pertandanya aku dijamu, bunga melati oleh Ki Ajar Gunung Padang.

  11. Kaselak kampuhe bedhah, Kekesahan durung kongsi, Iku lambange dyan sirna, Nuli ana jaman maning, Kalajangga kang nami, Tanah Pajang kuthanipun, Kukume telad Demak, Tan tumurun marang siwi, Tigangdasa enem taun nuli sirna.
    Tersusul sarungnya robek, penceriteraan belum habis, itu lambangnya dian (api) padam, lalu ada masa lagi, bernama Kalajangga, tanah Pajang kotanya, hukumnya meniru Demak, (tahtanya) tidak menurun kepada anak (= tak punya putra mahkota), tigapuluh enam tahun lalu hilang.

  12. Semune lambang Cangkrama, Putung ingkang watang nenggih, Wong ndesa pajege sandhang, Picis ingsun den suguhi, lya kajar sauwit, Marang si Ajar karuhun, Nuli asalin jaman, Ing Mataram kang nagari, Kalasakti Prabu Anyakrakusumo.
    Penggambarannya lambing tmbak, patah gagangnya, orang desa pajaknya kain, aku dijamu emas. Selain (pohon) kajar sebatang, oleh si Ajar tua, lau berganti masa, di Mataram negaranya, Rajasakti Prabu (= Sultan) Anyakrakusuma

  13. Kinalulutan ing bala, Kuwat prang ratune sugih, Keringan ing nungsa Jawa, Tur iku dadi gegenti, Ajar lan para wali, Ngulama lan para nujum, Miwah para pandhita, Kagelung dadi sawiji, Ratu dibya ambeg adil paramarta.
    Para rakyat n prajurittunduk patuh, kuat dalam berperang, rajanya kaya, disukai di Pulau Jawa, dan itu jadi pengganti, Guru dan para Wali, Ulama dan Tukang Nujum, juga para Brahmana, dipersatukan menjadi satu, Ratu Pandai adil dan bijaksana.

  14. Sudibya apari krama, Alus sabaranging budi, Wong cilik wadale reyal, Sawab ingsun den suguhi, Arupa bawang putih, Mring ki Ajar iku mau, Jejuluke negara, Ratune ingkang miwiti, Surakalpa semune lintang sinipat.
    Pandai dalam bergaul, halus budi pekertinya, orang kecil pajaknya real/duit, pengertianku dihidangi berupa bawang putih, oleh ki Ajar itu, Nama Negara itu, Rajanya yang memulai, Surakalpa ibaratnya bintang terang

  15. Nuli kembang sempol tanpa, Modin sreban lambang nenggih, Panjenengan kaping papat, Ratune ingkang mekasi, Apan dipun lambangi, Kalpa sru kanaka putung, Satus taun pan sirna, Wit mungsuh sekuthu sami, Nuti ana nakoda dhateng merdagang.
    Lalu bunga sempol tanpa. Modin bersorban lambangnya, Raja yang ke empat, Raja yang mengakhiri, bila dilambangkan, cincin dengan kuku putus, seratus tahun hilang, mulai dengan saudara, lalu ada nahkoda datang berniaga.

  16. Iya aneng tanah Jawa, Angempek tanah sethithik, Lawas-lawas tumut aprang, Unggul sasolahe nenggih, Kedhep neng tanah Jawi, Wus ngalih jamanireku, Maksih turun Mataram, Jejuluke kang negari, Nyakrawati kadhatone tanah Pajang.
    Ia di tanah Jawa, mengambil sedikit tanah/lahan, lama-lama ikut berperang, menang seluruh perangnya, Jaya di tanah Jawa, sudah berganti masanya itu, masih keturunan Mataram, nama Negara itu, Sang Raja di istana tanah Pajang

  17. Ratu abala bacingah, Keringan ing nuswa Jawi, Kang miwiti dadi raja, Jejuluke Layon Keli, Semu satriya brangti, Iya nuli salin ratu, Jejuluke sang nata, Semune kenya musoni, Nora lawas nuli salin panjenengan.
    Raja berbala penjahat, ditakuti di Pulau Jawa, Yang memulai jadi raja, gelarnya Mayat hanyut, ibarat satriya seberang, lalu berganti raja, Gelarnya Sang Raja, ibaratnya gadis menyusui, tidak lama lalu dia diganti

  18. Dene jejuluke nata, Lung gadung rara nglingkasi, Nuli salin gajah meta, Semune tengu lelaki, Sewidak warsa nuli, Ana dhawuhing bebendu, Kelem negaranira, Kuwur tataning negari, Duk semana pametune wong ing ndesa.
    Sedangkan gelarnya Sang Raja, Lung gadhung rara nglingkasi, lalu ganti Gajah marah, ibaratnya tungau jantan, enampuluh tahun lalu, ada sabda hukuman, tenggelam negaranya, rusak tatanan Negara, pada masa itu pengahasilan orang desa

  19. Dhuwit anggris lawan uwang, Sawab ingsun den suguhi, Rupa getih mung sapitrah, Nuli retu kang nagari, Ilang barkating bumi, Tatane Parentah rusuh, Wong cilik kesrakatan, Tumpa-tumpa kang bilahi, Wus pinesthi nagri tan kena tinambak.
    Uang asing dan local, kepadaku dihidangkan, berujud darah secawan, lalu rusak negaranya, hilang berkahnya bumi, ketatanegaraan hancur, rakyat jelata sangat susah, bertumpuk-p\tumpuk penderitaan, sudah takdir Negara tak dapat dihindari

  20. Bojode ingkang negara, Narendra pisah lan abdi, Prabupati sowang-sowang, Samana ngalih nagari, Jaman Kutila genti, Kara murka ratunipun, Semana linambangan, Dene Maolana Ngali, Panji loro semune Pajang Mataram.
    Rusaknya Negara, Raja berpisah dengan rakyatnya, Sang Raja asyik sendiri, Waktu itu berpindah negaranya, jaman Kutila gantinya, yang serakah rajanya, Waktu itu dilambangkan, oleh Maulana Ali, bendera dua gambaran Pajang dan Mataram

  21. Nakoda melu wasesa, Kaduk bandha sugih wani, Sarjana sirep sadaya, Wong cilik kawelas asih, Mah omah bosah-basih, Katarajang marga agung, Panji loro dyan sirna, Nuli Rara ngangsu sami, Randha loro nututi pijer tetukar.
    Nahkoda ikut berkuasa, kelebihan harta terlalu berani, Sarjana?orang terdidik semua diam, Rakyat jelata sungguh kasihan, Rumah tangga berantakan, terlindas jalan besar, bendera dua dian/api padam, Dua janda menyusul saling tukar

  22. Tan kober paes sarira, Sinjang kemben tan tinolih, Lajengipun sinung lambang, Dene Maolana Ngali, Samsujen Sang-a Yogi, Tekane Sang Kala Bendu, Ing Semarang Tembayat, Poma den samya ngawruhi, Sasmitane lambang kang kocap punika.
    Tak sempat berdandan diri, Kain panjang dan kutang tak dilihat, kelanjutan sang perlambang, sedang Maulana Ali, Syamsu Zein sang Ulama, datangnya Sang Masa Hukuman, di Semarang Tembayat, maka ketahuilah, pertanda lambing yang dikisahkan itu.

  23. Dene pajege wong ndesa, Akeh warninira sami, Lawan pajeg mundak-mundak, Yen panen datan maregi, Wuwuh suda ing bumi, Wong dursila saya ndarung, Akeh dadi durjana, Wong gedhe atine jail, Mundhak tahun mundhak bilaining praja.
    Sedang pajaknya Orang desa, sangat beragam ujudnya, dan pajak terus naik, saat panen tak membuat kenyang, bibit berkurang... Read More di bumi, orang jahat kian merajalela, banyak jadi penjahat, orang besar/eksekutif hatinya buruk/jahil, semakin bertambah tahun semakin meningkat bahayanya Negara.

  24. Kukum lan yuda nagara, Pan nora na kang nglabeti, Salin-salin kang parentah, Aretu patraping adil, Kang bener-bener kontit, Kang bandhol-bandhol pan tulus, Kang lurus-lurus rampas, Setan mindha wahyu sami, Akeh lali mring Gusti miwah wong tuwa.
    Hukum dan tata Negara, tak ada yang menta’ati, berganti-ganti yang memerintah, jauh penegakan keadilan, yang benar-benar diterapkan,. Yang jagoan/berkuasa tidak tulus, (orang) yang benar tak berdaya, setan menyerupai wahyu, banyak lupa

  25. Ilang kawiranganingdyah, Sawab ingsun den suguhi, Mring ki Ajar Gunung Padang, Arupa endang sawiji, Samana den etangi, Jaman sewu pitung atus, Pitung puluh pan iya, Wiwit prang tan na ngaberi, Nuli ana lamate negara rengka.
    Wanita hilang kehormatannya. Tandanya saya dihidangi seorang wanita oleh ki Ajar. Demikian terbilang, Masa Seribu Tujuh ratus. Tujuh Puluh lah, mulai perang tiada akhir. Lalu ada tanda negara pecah.

  26. Akeh ingkang gara-gara, Udan salah mangsa prapti, Akeh lindhu lan grahana, Dalajate salin-salirt, Pepati tanpa aji, Anutug ing jaman sewu, Wolung atus ta iya, Tanah Jawa pothar pathir, Ratu Kara Murka Kuthila pan sirna.
    Banyak hal-hal yang luar biasa. Hujan salah waktu tiba. Banyak gempa dan gerhana.Derajadnya berganti-ganti, Nyawa tidak berharga. Tanah Jawa berantakan. Raja (yang ang)kara murka Kutila musna

  27. Dene besuk nuli ana, Tekane kang Tunjung putih, Semune Pudhak kasungsang, Bumi Mekah dennya lair, Iku kang angratoni, Jagad kabeh ingkang mengku, Juluk Ratu Amisan, Sirep musibating bumi, Wong nakoda milu manjing ing samuwan,
    Selanjutnya kelak akan ada datangnya Sang Tunjung putih tandanya Pudak terbalik. Bumi Mekah lahitnya. Menjadi raja di dunia, bergelar Ratu Amisan, redalah kesengsaraan di bumi, nakhoda ikut ke dalam perjamuan.

  28. Prabu tusing waliyulah, Kadhatone pan kekalih, Ing Mekah ingkang satunggal, Tanah Jawi kang sawiji, Prenahe iku kaki, Perak lan gunung Perahu, Sakulone tempuran, Balane samya jrih asih, Iya iku ratu rinenggeng sajagad.
    Raja utusan para Wali Allah, Istananya ada dua, di Mekah salah satunya, Tanah Jawa yang ke duanya, tempatnya itu nak, Perak dan Gunung (Tangkuban?) Perahu, di barat Pertemuan Sungai, Rakyatnya pada takut dan sayang, dia itu raja terkenal seluruh dunia

  29. Kono ana pangapura, Ajeg kukum lawan adil, Wong jilik pajege dinar, Sawab ingsun den suguhi, Iya kembang saruni, Mring ki Ajar iku mau, Ing nalika semana, Mulya jenenging narpati, Tur abagus eseme lir madu puspa.
    Di situ ada pengampunan, hukum dan keadilam ditegakkan, Rakyat pajaknya dinar, pertandanya aku dihjamu bunga seruni oleh ki Ajar itu, pada waktu itu, mulia nama sang Raja, selain tampan senyumnya seperti madu bunga



  30. titi 08.06.09

    y. isyanadewa

    (updated 11 Nop 2009)

0 komentar:

Posting Komentar